1.2- Introduction to Upanishads ( ఉపనిషత్తుల పరిచయం)

1. ఉపనిషత్ – అర్థం మరియు నిర్వచనం

ఉపనిషత్తులు హిందూ మతంలోని అత్యంత గొప్ప తాత్విక గ్రంథాలు.

• పద వ్యుత్పత్తి: ‘ఉపనిషత్’ అనే పదం ఉప (దగ్గరగా), ని (నిశ్చయముగా/శ్రద్ధతో), సద్ (కూర్చోవడం) అనే ధాతువుల కలయిక వల్ల ఏర్పడింది.

• భావం: బ్రహ్మజ్ఞానాన్ని తెలుసుకోవడం కోసం శిష్యుడు గురువు దగ్గరకు వెళ్లి, వినయపూర్వకంగా ఆయన పాదాల చెంత కూర్చుని రహస్యంగా నేర్చుకునే పరమ జ్ఞానమే ఉపనిషత్తు.

• వేదాంతాలు: ఉపనిషత్తులు వేదాల చివరన వస్తాయి కాబట్టి వీటికి ‘వేదాంతములు’ అని పేరు వచ్చింది (వేద + అంత = వేదాంతం).

• ప్రధానాంశం: ఇవి యజ్ఞయాగాదుల వంటి కర్మకాండల కంటే జీవాత్మ, పరమాత్మ, సృష్టి రహస్యం, మరియు మోక్ష సాధన వంటి జ్ఞాన మార్గానికి అత్యధిక ప్రాధాన్యత ఇస్తాయి.

2. ఉపనిషత్తుల సంఖ్య మరియు వర్గీకరణ

• మొత్తం ఉపనిషత్తులు: హిందూ సాంప్రదాయం ప్రకారం మొత్తం 108 ఉపనిషత్తులు ఉన్నట్లు ముక్తికోపనిషత్తు పేర్కొంటుంది.

• దశోపనిషత్తులు (ప్రధానమైనవి): ఈ 108 ఉపనిషత్తులలో 10 ఉపనిషత్తులు అత్యంత ముఖ్యమైనవిగా భావించబడతాయి. వీటిపైనే ఆదిశంకరాచార్యులు, రామానుజాచార్యులు, మధ్వాచార్యులు వంటి గొప్ప తత్వవేత్తలు భాష్యాలు (వ్యాఖ్యానాలు) రాశారు. ఆ పది ఉపనిషత్తులు:

  1. ఈశావ్యాస్యోపనిషత్తు

  2. కేనోపనిషత్తు

  3. కఠోపనిషత్తు

  4. ప్రశ్నోపనిషత్తు

  5. ముండకోపనిషత్తు

  6. మాండూక్యోపనిషత్తు

  7. తైత్తిరీయోపనిషత్తు

  8. ఐతరేయోపనిషత్తు

  9. ఛాందోగ్యోపనిషత్తు

  10. బృహదారణ్యకోపనిషత్తు

3. ముఖ్యమైన ఉపనిషత్తులు – ప్రత్యేకతలు (పరీక్షా దృక్కోణంలో…)

• ముండకోపనిషత్తు: భారతదేశ జాతీయ నినాదమైన “సత్యమేవ జయతే” ఈ ఉపనిషత్తు నుండే తీసుకోబడింది.

• కఠోపనిషత్తు: యమధర్మరాజుకు మరియు యంగ్ నచికేతునికి మధ్య జరిగే ఆత్మజ్ఞాన సంభాషణ (నచికేతోపాఖ్యానం) ఇందులో ఉంటుంది.

• బృహదారణ్యకోపనిషత్తు: అన్ని ఉపనిషత్తులలోకెల్లా ఇది అత్యంత పెద్దది. ప్రసిద్ధ శాంతి మంత్రం “అసతోమా సద్గమయ, తమసోమా జ్యోతిర్గమయ, మృత్యోర్మా అమృతంగామయ” ఇందులోనిదే. యాజ్ఞవల్క్య మహర్షి మైత్రేయిల సంవాదం ఇందులో కనిపిస్తుంది.

• మాండూక్యోపనిషత్తు: అన్నింటికంటే అత్యంత చిన్న ఉపనిషత్తు. ఇది ‘ఓంకార’ (ప్రణవ) రహస్యాన్ని, జీవుని నాలుగు అవస్థలను (జాగ్రత్, స్వప్న, సుషుప్తి, తురీయం) వివరిస్తుంది.

• ఛాందోగ్యోపనిషత్తు: సామవేదానికి చెందిన ఈ ఉపనిషత్తులో ప్రసిద్ధ మహావాక్యమైన “తత్త్వమసి” (అది నువ్వే) ఉంది. శ్రీకృష్ణుని గురువైన ఘోర అంగీరసుని ప్రస్తావన కూడా ఇందులో వస్తుంది.

• ఐతరేయోపనిషత్తు: ఇందులో “ప్రజ్ఞానం బ్రహ్మ” అనే మహావాక్యం ఉంది.

• తైత్తిరీయోపనిషత్తు: నిత్య జీవితంలో మనం వాడే “మాతృదేవోభవ, పితృదేవోభవ, ఆచార్యదేవోభవ, అతిథిదేవోభవ” మరియు “సత్యం వద – ధర్మం చర” వంటి సూక్తులు ఇందులో నుండే గ్రహించబడ్డాయి.

4. ఉపనిషత్తుల ప్రధాన బోధనలు (Core Teachings of the Upanishads)

ఉపనిషత్తుల యొక్క మూల సిద్ధాంతం కేవలం కర్మకాండలకే పరిమితం కాకుండా, మానవుని అంతరంగిక పరిణామానికి ప్రాధాన్యత ఇస్తుంది:

• బ్రహ్మ సత్యం – జగన్మిథ్య: ఈ విశ్వమంతటా వ్యాపించి ఉన్న ఏకైక పరమ సత్యం “బ్రహ్మము” (God/Supreme Consciousness). కంటికి కనిపించే భౌతిక ప్రపంచం తాత్కాలికం (మిథ్య).

• జీవాత్మ-పరమాత్మ ఐక్యం: ప్రతి మనిషిలోనూ ఉండే ఆత్మ (జీవాత్మ), విశ్వమంతటా ఉండే పరమాత్మ ఒకటి శకలాలే. ఈ రెండింటి మధ్య బేధం లేదని తెలుసుకోవడమే జ్ఞానం.

• మోక్ష సాధన: జనన మరణ చక్రం (సంసారం) నుండి విముక్తి పొంది, పరమాత్మలో లీనమవడమే (మోక్షం) మానవ జీవితం యొక్క పరమావధి.

• జ్ఞాన మార్గం: యజ్ఞాల ద్వారా లభించే పుణ్యం తాత్కాలికం. శాశ్వతమైన ముక్తి కేవలం ఆత్మజ్ఞానం ద్వారా మాత్రమే సాధ్యమవుతుంది.

5. మహావాక్యాలు (The Four Mahavakyas)

నాలుగు వేదాలకు చెందిన నాలుగు ప్రధాన ఉపనిషత్తుల నుండి సేకరించిన అత్యున్నత సత్యాలను “మహావాక్యాలు” అంటారు. ఇవి జీవాత్మ-పరమాత్మల ఏకత్వాన్ని చాటిచెబుతాయి:

6. ఉపనిషత్తులను అర్థం చేసుకోవడంలో ఉన్న సమస్యలు

(The Problem in Understanding the Upanishads)

పరిచయం

ఉపనిషత్తులు భారతీయ తత్వశాస్త్రంలో అత్యున్నత స్థానాన్ని పొందిన పవిత్ర గ్రంథాలు. వీటిలో ఆత్మ, బ్రహ్మం, మోక్షం, ధర్మం, జీవితం యొక్క పరమార్థం వంటి అత్యంత లోతైన విషయాలు చర్చించబడతాయి. అయితే, ఉపనిషత్తులను అర్థం చేసుకోవడం సాధారణ గ్రంథాలను చదవడం లాంటిది కాదు. వీటిలోని భావాలు సంక్షిప్తంగా, సంకేతాత్మకంగా మరియు తాత్వికంగా ఉంటాయి.

అందువల్ల ఉపనిషత్తులను అర్థం చేసుకోవడానికి శ్రద్ధ, గురువు మార్గదర్శకత్వం, ఆలోచనా శక్తి మరియు సాధన అవసరం.

ఉపనిషత్తులను అర్థం చేసుకోవడంలో ప్రధాన సమస్యలు

1. తాత్విక భాష

ఉపనిషత్తుల భాష సాధారణ సంభాషణ భాష కాదు. ఇవి సంస్కృతంలో రచించబడి, సంకేతాత్మక పదాలు, ఉపమానాలు, రూపకాలను ఎక్కువగా ఉపయోగిస్తాయి.

2. లోతైన ఆధ్యాత్మిక భావనలు

ఉపనిషత్తులలోని బ్రహ్మం, ఆత్మ, మాయ, మోక్షం, తురీయ స్థితి వంటి భావనలు ప్రత్యక్ష అనుభవంతోనే పూర్తిగా అర్థమవుతాయి.

3. సంక్షిప్త బోధన

చాలా ఉపనిషత్తులు చిన్నవే అయినప్పటికీ, ఒక్క మంత్రంలోనే అనేక భావాలను తెలియజేస్తాయి. అందువల్ల ప్రతి మంత్రాన్ని వ్యాఖ్యానంతో చదవాలి.

4. గురువు అవసరం

ఉపనిషత్తుల సంప్రదాయం గురు–శిష్య పరంపర. గురువు వివరణ లేకుండా కొన్ని భావాలను పూర్తిగా గ్రహించడం కష్టం.

5. అనుభవ ప్రాముఖ్యత

ఉపనిషత్తులు కేవలం చదివే గ్రంథాలు కావు. వాటిలోని బోధనలను జీవితంలో ఆచరించినప్పుడే నిజమైన అర్థం తెలుస్తుంది.

ఉపనిషత్తులను అర్థం చేసుకోవడానికి అవసరమైన గుణాలు

• శ్రద్ధ
• వినయం
• ఏకాగ్రత
• గురుభక్తి
• సహనం
• ఆత్మపరిశీలన

7. ఉపనిషత్ అధ్యయనానికి కావాల్సిన అర్హతలు/సన్నద్ధత (Preparation for Study)

ఉపనిషత్తులను అధ్యయనం చేయాలంటే కేవలం చదవడం సరిపోదు. మానసిక, నైతిక మరియు ఆధ్యాత్మిక సిద్ధత అవసరం. ఉపనిషత్తులు శిష్యునిలో జ్ఞానం, ధర్మం, వినయం, ఆత్మవిశ్వాసం వంటి విలువలను పెంపొందిస్తాయి., ఉపనిషత్తుల జ్ఞానాన్ని స్వీకరించడానికి ఒక సాధకునికి “సాధన చతుష్టయం” (నాలుగు అర్హతలు) ఉండాలని ఆదిశంకరాచార్యులు పేర్కొన్నారు:

1. వివేకం: నిత్య అనిత్య వస్తు వివేకం (ఏది శాశ్వతమో, ఏది తాత్కాలికమో గుర్తించే శక్తి).

2. వైరాగ్యం: ఇహపరలోక భోగాలపై విరక్తి (తాత్కాలిక సుఖాలపై మోహం లేకపోవడం).

3. షట్-సంపత్తి: ఆరు గుణాల సంపద (శమము – మనోనిగ్రహం, దమము – ఇంద్రియ నిగ్రహం, ఉపరతి, తితిక్ష – ఓర్పు, శ్రద్ధ – నమ్మకం, సమాధానము – ఏకాగ్రత).

4. ముముక్షుత్వం: మోక్షం పొందాలనే తీవ్రమైన కోరిక.

1.  ఈశావ్యాస్యోపనిషత్తు (The Isavasya Upanishad)

ఈశావాస్య ఉపనిషత్ ప్రధాన (ముఖ్య) ఉపనిషత్తులలో ఒకటి. ఇది శుక్ల యజుర్వేదానికి చెందినది. ఇందులో మొత్తం 18 మంత్రాలు ఉన్నాయి. చిన్న ఉపనిషత్తు అయినప్పటికీ, హిందూ తత్వశాస్త్రంలో అత్యంత ప్రాముఖ్యత కలిగి ఉంది.

ఈ ఉపనిషత్తు ప్రధానంగా ఈశ్వరుని సర్వవ్యాప్తి, ధర్మబద్ధమైన జీవనం, త్యాగం, నిస్వార్థ కర్మ, ఆత్మజ్ఞానం వంటి అంశాలను వివరిస్తుంది.

“ఈశావాస్యమిదం సర్వం”

ఈ ఉపనిషత్తు మొదటి మంత్రం:

ఈశావాస్యమిదం సర్వం యత్ కించ జగత్యాం జగత్।

భావం

ఈ జగత్తులో ఉన్న ప్రతిదీ ఈశ్వరుని ఆధీనంలో ఉంది. కాబట్టి మనిషి ఆశ, స్వార్థం, లోభం లేకుండా ధర్మబద్ధంగా జీవించాలి.

• ప్రధాన బోధన: ఈ జగత్తులో చలనమున్న ప్రతి వస్తువు భగవంతుని చేతనే ఆవరించబడి ఉంది. కాబట్టి దేనినీ ఆశించకుండా, త్యాగ భావనతో (తేన త్యక్తేన భుంజీథాః) జీవించాలని ఇది బోధిస్తుంది.

• కర్మ-జ్ఞాన సమన్వయం: ఇది కర్మ మరియు జ్ఞానం రెండింటి ప్రాముఖ్యతను సమన్వయం చేస్తుంది. కేవలం కర్మలకే పరిమితమైనా లేదా కేవలం పొడి జ్ఞానానికే పరిమితమైనా చీకట్లోకి వెళ్తారని, రెండింటినీ సమతూకంలో ఉంచాలని చెప్తుంది.

• విద్య మరియు అవిద్య: ఈశావ్యాస్యోపనిషత్తు విద్య (ఆత్మజ్ఞానం), అవిద్య (లౌకిక కర్మలు/భౌతిక విద్య) రెండింటి మధ్య సమతుల్యతను బోధిస్తుంది. కేవలం భౌతిక కర్మల (అవిద్య) వెనకాలే పరిగెత్తేవాడు అంధకారంలోకి వెళ్తాడు; అలాగే లోకజ్ఞానం లేకుండా కేవలం పొడి ఆత్మజ్ఞానం (విద్య) అని చెప్పుకునేవాడు మరింత చీకట్లోకి వెళ్తాడు.

• మృత్యుంజయుడు అవ్వడం: అవిద్య ద్వారా మృత్యువును దాటి, విద్య ద్వారా అమరత్వాన్ని (ముక్తిని) పొందాలని ఈ ఉపనిషత్తు స్పష్టం చేస్తుంది.

• సూర్య ప్రార్థన: ఇందులోని చివరి శ్లోకాలలో సూర్య భగవానుడిని ఉద్దేశించి ప్రసిద్ధ ప్రార్థన ఉంటుంది: “హిరణ్మయేన పాత్రేణ సత్యస్యాపిహితం ముఖమ్…” (సత్యం యొక్క ముఖం బంగారు పాత్రతో ముchordబడింది, సత్యాన్ని చూడటానికి ఆ మూతను తొలగించు ఓ సూర్య దేవా!).

ఈశావాస్య ఉపనిషత్తు ముఖ్య సందేశాలు

• ఈశ్వరుడు సర్వవ్యాపి.
• ధర్మంతో జీవించాలి.
• లోభాన్ని విడిచిపెట్టాలి.
• నిస్వార్థ సేవ చేయాలి.
• ఆత్మజ్ఞానం ద్వారా మోక్షాన్ని పొందాలి.

దేవాలయ పరిపాలనలో ప్రాముఖ్యత

ఎండోమెంట్ శాఖలో పనిచేసే అధికారులకు ఈ ఉపనిషత్తు బోధనలు ఎంతో ఉపయోగకరంగా ఉంటాయి.

• దేవాలయ ఆస్తులను వ్యక్తిగత ఆస్తిగా కాకుండా దైవసంపత్తిగా భావించాలి.
• నిజాయితీ, పారదర్శకత, సేవాభావంతో పనిచేయాలి.
• భక్తులందరినీ సమానంగా గౌరవించాలి.
• ధర్మ పరిరక్షణను ప్రధాన బాధ్యతగా తీసుకోవాలి.

2. కేనోపనిషత్తు (The Kena Upanishad)

• స్థానం: ఇది సామవేదానికి చెందిన తలవకార బ్రాహ్మణంలోని భాగం.

• పేరు వెనుక కారణం: ఈ ఉపనిషత్తు “కేనేషితం పతతి ప్రేషితం మనః…” (ఎవరి చేత ప్రేరేపించబడి మనస్సు తన పనులను చేస్తోంది?) అనే ప్రశ్నతో ప్రారంభమవుతుంది. ‘కేన’ అంటే “ఎవరి చేత?” అని అర్థం.

• ప్రధాన బోధన: కళ్ళు దేనిని చూస్తున్నాయో అది బ్రహ్మము కాదు, ఏ శక్తి వల్ల కన్ను చూడగలుగుతోందో అదే బ్రహ్మము. మనస్సు, ప్రాణం, ఇంద్రియాల వెనుక ఉండి వాటిని నడిపించే పరమాత్మ శక్తి గురించి ఇది చర్చిస్తుంది.

• యక్షోపాఖ్యానం: ఇందులోని ప్రసిద్ధమైన కథ యక్షోపాఖ్యానం. అగ్ని, వాయువు, ఇంద్రుడు వంటి దేవతలకు తమ శక్తులపై అహంకారం వచ్చినప్పుడు, పరమాత్మ ఒక “యక్షుడి” రూపంలో వచ్చి వారి అహాన్ని అణచివేస్తాడు. ఉమాదేవి (హైమవతి) ఇంద్రునికి ఆ యక్షుడే పరబ్రహ్మ అని జ్ఞానబోధ చేస్తుంది.

3. తైత్తిరీయోపనిషత్తు (The Taittiriya Upanishad)

• స్థానం: ఇది కృష్ణ యజుర్వేదానికి చెందింది.

• మూడు వల్లులు (విభాగాలు): తైత్తిరీయంలో మూడు ప్రధాన భాగాలు ఉంటాయి. వాటిని ‘వల్లులు’ అంటారు:

  1. శిక్షావల్లి: ఉచ్ఛారణ, వ్యాకరణం మరియు గురుకులాన్ని విడిచి వెళ్లేటప్పుడు శిష్యునికి గురువు ఇచ్చే నైతిక సందేశాలు (దీక్షాంత ప్రవచనం) ఇందులో ఉంటాయి. (సత్యం వద, ధర్మం చర, మాతృదేవోభవ… ఇందులోనివే).

  2. ఆనందవల్లి (బ్రహ్మానందవల్లి): మానవుడి ఆనందం కంటే బ్రహ్మానందం ఎంత గొప్పదో లెక్కిస్తూ వివరించబడింది.

  3. భృగువల్లి: భృగు మహర్షి తన తండ్రి అయిన వరుణుడి వద్దకు వెళ్లి బ్రహ్మజ్ఞానాన్ని ఎలా పొందాడో తెలిపే సంవాదం ఇది.

• పంచకోశ సిద్ధాంతం: మనిషి యొక్క అస్తిత్వం 5 పొరలుగా (కోశాలుగా) నిర్మితమై ఉందని ఈ ఉపనిషత్తు వివరిస్తుంది:

  • అన్నమయ కోశం (భౌతిక శరీరం)

  • ప్రాణమయ కోశం (ప్రాణ శక్తి)

  • మనోమయ కోశం (మనస్సు/ఆలోచనలు)

  • విజ్ఞానమయ కోశం (బుద్ధి/వివేకం)

  • ఆనందమయ కోశం (ఆత్మ స్థితి)

4. మాండూక్యోపనిషత్తు (The Mandukya Upanishad)

• స్థానం: ఇది అథర్వణవేదానికి చెందింది. అత్యంత చిన్న ఉపనిషత్తు (కేవలం 12 మంత్రాలు).

• ఓంకార రహస్యం: ఓం (A-U-M) అనే ప్రణవ నాదం యొక్క తత్త్వాన్ని ఇది సంపూర్ణంగా వివరిస్తుంది.

• జీవుని నాలుగు అవస్థలు: మానవ చేతన యొక్క 4 స్థితులను ఇది ప్రతిపాదిస్తుంది:

  1. జాగ్రద్ అవస్థ (వైశ్వానరుడు): మేల్కొని ఉన్న స్థితి, బాహ్య ప్రపంచాన్ని అనుభవించడం. (ఓంకారంలో ‘అ’ కారానికి సంకేతం).

  2. స్వప్న అవస్థ (తైజసుడు): కలలు కనే స్థితి, అంతర్గత ప్రపంచాన్ని అనుభవించడం. (ఓంకారంలో ‘ఉ’ కారానికి సంకేతం).

  3. సుషుప్తి అవస్థ (ప్రాజ్ఞుడు): గాఢ నిద్ర స్థితి, ఎలాంటి కోరికలు, కలలు లేని ప్రశాంత స్థితి. (ఓంకారంలో ‘మ’ కారానికి సంకేతం).

  4. తురీయ అవస్థ (ఆత్మ): మూడు అవస్థలకు అతీతమైన శుద్ధ చేతన స్థితి. ఇదే పరమ సత్యమైన ఆత్మ రూపం. (ఓంకారంలోని నిశ్శబ్దానికి/అమాత్రకు సంకేతం).

5. ఐతరేయోపనిషత్తు (The Aitareya Upanishad)

• స్థానం: ఇది అత్యంత ప్రాచీనమైన రుగ్వేదానికి చెందింది. మహిదాస ఐతరేయ మహర్షి ద్వారా ఈ ఉపనిషత్తు లోకానికి అందించబడింది.

• ప్రధాన బోధన (సృష్టి తత్త్వం): సృష్టి ఆవిర్భావానికి పూర్వం కేవలం ఏకైక ఆత్మ (పరమాత్మ) మాత్రమే ఉందని, ఆ పరమాత్మ సంకల్పం వల్లే లోకాలు, లోకపాలకులు, అన్నము (ఆహారము) మరియు మానవ శరీరం సృష్టించబడ్డాయని ఇది వివరిస్తుంది.

• జీవుని మూడు జన్మలు: ఒక జీవుడు తండ్రి శరీరంలో రేతస్సు రూపంలో ఉండటం మొదటి జన్మ, తల్లి గర్భం నుండి బయటకు రావడం రెండవ జన్మ, మరియు మరణానంతరం తన కర్మలను అనుభవించడానికి మరో శరీరాన్ని ధరించడం మూడవ జన్మ అని ఈ ఉపనిషత్తు జీవ పరిణామాన్ని వివరిస్తుంది.

• మహావాక్యం: రుగ్వేదానికి చెందిన ప్రసిద్ధ మహావాక్యమైన “ప్రజ్ఞానం బ్రహ్మ” (శుద్ధ చేతన లేదా సర్వోత్కృష్టమైన జ్ఞానమే బ్రహ్మము) ఈ ఉపనిషత్తులోనిదే.

6. కఠోపనిషత్తు (The Katha Upanishad)

• స్థానం: ఇది కృష్ణ యజుర్వేదానికి చెందిన కఠ శాఖలోని భాగం. ఇది అత్యంత ప్రాచుర్యం పొందిన ఉపనిషత్తులలో ఒకటి.

• నచికేతోపాఖ్యానం (కథాంశం): వాజశ్రవసుడు అనే మహర్షి విశ్వజిత్ యాగం చేసి ముసలి ఆవులను దానం ఇస్తుండగా, అతని కుమారుడైన నచికేతుడు “నన్ను ఎవరికి దానం ఇస్తావు తండ్రీ?” అని అడుగుతాడు. కోపంతో తండ్రి “నిన్ను మృత్యువుకు (యముడికి) ఇస్తున్నాను” అంటాడు. తండ్రి మాట కోసం నచికేతుడు యమలోకానికి వెళ్తాడు.

• యమ-నచికేత సంవాదం: యమధర్మరాజు అందుబాటులో లేకపోవడంతో నచికేతుడు మూడు రోజులు ఉపవాసం ఉంటాడు. దానికి సంతోషించిన యముడు మూడు వరాలు కోరుకోమంటాడు. మూడవ వరంగా నచికేతుడు “మరణం తర్వాత జీవుడు ఏమవుతాడు? ఆత్మ తత్త్వం ఏమిటి?” అనే రహస్యాన్ని కోరతాడు.

• ప్రధాన బోధనలు:

  • శ్రేయస్సు vs ప్రేయస్సు: మానవుడి ముందు రెండు మార్గాలు ఉంటాయి. ఒకటి తాత్కాలిక సుఖాలను ఇచ్చే ‘ప్రేయోమార్గం’, రెండవది శాశ్వత మేలును (ముక్తిని) ఇచ్చే ‘శ్రేయోమార్గం’. వివేకి అయినవాడు శ్రేయోమార్గాన్ని ఎన్నుకుంటాడు.

  • రథ రూపకం (Ratha Kalpana): మానవ శరీరం ఒక రథం, ఆత్మ రథి (యజమాని), బుద్ధి సారథి, మనస్సు పగ్గాలు, ఇంద్రియాలు గుర్రాలు, ఐహిక విషయాలు గుర్రాలు పరిగెత్తే మార్గాలు. బుద్ధి అనే సారథి మనస్సు అనే పగ్గాల ద్వారా ఇంద్రియాలనే గుర్రాలను అదుపులో ఉంచితేనే మోక్షం లభిస్తుంది.

7. బృహదారణ్యకోపనిషత్తు (The Brihadaranyaka Upanishad)

• స్థానం: ఇది శుక్ల యజుర్వేదానికి చెందింది. శతపథ బ్రాహ్మణంలోని ఆరణ్యక భాగం కావడం వల్ల, పరిమాణంలో చాలా పెద్దది కావడం వల్ల దీనికి ‘బృహద్’ ఆరణ్యకం అని పేరు వచ్చింది. ఇది అన్ని ఉపనిషత్తులలో అత్యంత పెద్దది.

• యాజ్ఞవల్క్య-మైత్రేయి సంవాదం: యాజ్ఞవల్క్య మహర్షి సన్యాసం స్వీకరించే సమయంలో తన ఆస్తిని ఇద్దరు భార్యలైన కాత్యాయిని, మైత్రేయిలకు పంచాలని చూస్తాడు. అప్పుడు మైత్రేయి “ఈ సంపద వల్ల నాకు అమరత్వం లభిస్తుందా?” అని అడుగుతుంది. లభించదని యాజ్ఞవల్క్యుడు చెప్పగా, “అమరత్వాన్ని ఇవ్వని సంపద నాకు వద్దు, నాకు ఆత్మజ్ఞానాన్ని బోధించండి” అంటుంది. ఆ సందర్భంలో యాజ్ఞవల్క్యుడు ఆత్మ యొక్క ప్రాధాన్యతను బోధిస్తాడు.

• జనక మహారాజు సభ: జనక మహారాజు నిర్వహించిన జ్ఞాన సదస్సులో యాజ్ఞవల్క్యుడు గార్గి (ప్రసిద్ధ మహిళా తత్వవేత్త) మరియు ఇతరుల ప్రశ్నలకు సమాధానమిచ్చి తన బ్రహ్మజ్ఞానాన్ని నిరూపించుకుంటాడు.

• మహావాక్యం & శాంతిమంత్రం:

  • యజుర్వేద మహావాక్యమైన “అహంబ్రహ్మాస్మి” (నేనే బ్రహ్మమును) ఇందులో ఉంది.

  • ప్రసిద్ధ ప్రార్థన “అసతోమా సద్గమయ, తమసోమా జ్యోతిర్గమయ, మృత్యోర్మా అమృతం గమయ” ఇందులోనిదే.

  • అర్థం

    • అసత్యం నుండి సత్యానికి నడిపించు.
    • చీకటి నుండి వెలుగుకు నడిపించు.
    • మరణం నుండి అమృతత్వానికి నడిపించు.

8. ఛాందోగ్యోపనిషత్తు (The Chhandogya Upanishad)

• స్థానం: ఇది సామవేదానికి చెందిన తండ్య బ్రాహ్మణంలోని భాగం. బృహదారణ్యకం తర్వాత ఇది రెండవ అతిపెద్ద ఉపనిషత్తు.

• ఉద్దాలక ఆరుణి – శ్వేతకేతు సంవాదం: ఉద్దాలక ఆరుణి అనే మహర్షి తన కుమారుడైన శ్వేతకేతువుకు సృష్టిలోని అంతర్గత సత్యాన్ని బోధించే ప్రసిద్ధ ఘట్టం ఇందులో ఉంది. మర్రిచెట్టు విత్తనాన్ని విడదీసి అందులో ఏమీ కనిపించకపోయినా, ఆ సూక్ష్మ శక్తే ఇంత పెద్ద వృక్షానికి కారణమని, అలాగే విశ్వమంతటా ఉన్న సూక్ష్మ శక్తే పరమాత్మ అని బోధిస్తాడు.

• మహావాక్యం: సామవేదానికి చెందిన ప్రసిద్ధ మహావాక్యం “తత్త్వమసి” (తత్ త్వం అసి = అది నువ్వే) ఈ సంవాదంలోనే తండ్రి కొడుకుకు తొమ్మిది సార్లు బోధిస్తాడు.

• శ్రీకృష్ణుని ప్రస్తావన: ఘోర అంగీరస మహర్షి శిష్యుడిగా దేవకీ పుత్రుడైన శ్రీకృష్ణుని గురించిన అత్యంత ప్రాచీనమైన ప్రస్తావన ఈ ఉపనిషత్తులోనే లభిస్తుంది.

9. అనంతత్వం / పూర్ణత్వం (The Fullness of the Infinite)

ఉపనిషత్తుల ప్రకారం భగవంతుడు లేదా పరబ్రహ్మము అనేది అపరిమితమైనది, అనంతమైనది మరియు పరిపూర్ణమైనది. ఈ సిద్ధాంతాన్ని బృహదారణ్యకోపనిషత్తు మరియు ఈశావ్యాస్యోపనిషత్తులలోని ప్రసిద్ధమైన శాంతి మంత్రం ద్వారా అద్భుతంగా వివరించారు:

“ఓం పూర్ణమదః పూర్ణమిదం పూర్ణాత్ పూర్ణముదచ్యతే |

పూర్ణస్య పూర్ణమాదాయ పూర్ణమేవావశిష్యతే ||”

• అర్థం: ఆ పరబ్రహ్మము పూర్ణమైనది (సమగ్రమైనది/అనంతమైనది). ఈ కనిపించే సృష్టి కూడా ఆ పూర్ణం నుండి వ్యక్తమైనందున పూర్ణమైనదే. ఆ అనంతమైన పరబ్రహ్మము నుండి ఈ అనంతమైన విశ్వాన్ని తీసివేసినప్పటికీ, ఆ పరబ్రహ్మము ఇంకా పూర్ణముగానే (అనంతముగానే) మిగిలి ఉంటుంది.

• తాత్విక వివరణ: భౌతిక ప్రపంచంలో ఒక వస్తువు నుండి మరొక భాగాన్ని తీసివేస్తే మొదటి వస్తువు పరిమాణం తగ్గుతుంది (ఉదాహరణకు 10 – 2 = 8). కానీ ఆధ్యాత్మిక గ (Spiritual Mathematics) ప్రకారం, అనంతం నుండి ఎంత తీసివేసినా లేదా ఎంత కూడినా అది అనంతంగానే మిగులుతుంది (infinity – infinity = infinity). భగవంతుని సృజనాత్మక శక్తి ఎప్పటికీ తరగనిది అని ఈ సిద్ధాంతం చాటిచెబుతుంది.

• ఒక దీపం నుండి వంద దీపాలు వెలిగించినా మొదటి దీపం వెలుగు తగ్గదు. అలాగే,బ్రహ్మం నుండి ప్రపంచం ఉద్భవించినా బ్రహ్మం సంపూర్ణంగానే ఉంటుంది.

2. జ్ఞానమే ఉనికి (Knowledge is Existence / Sat-Chit-Ananda)

ఉపనిషత్తులు పరమాత్మను “సచ్చిదానంద” స్వరూపంగా వర్ణిస్తాయి. ఇందులో “జ్ఞానము” మరియు “ఉనికి (నికిడొ)” వేర్వేరు కావు, రెండూ ఒకటే:

• సత్ (Existence/ఉనికి): ఏ కాలంలోనూ నశించని శాశ్వతమైన ఉనికి. విశ్వంలోని ప్రతి అణువులోనూ ఉండే ఉనికి తత్వమే బ్రహ్మము.

• చిత్ (Consciousness/Knowledge/జ్ఞానం): చిత్ అంటే కేవలం పుస్తకాల ద్వారా వచ్చే లౌకిక జ్ఞానం కాదు; అది పరిపూర్ణమైన అంతర్గత చేతన (Pure Consciousness).

• సమన్వయం: దేనికైతే ఉనికి ఉందో, అదే పరమ జ్ఞానము. ఆత్మ అనేది తెలుసుకోవలసిన ఒక వస్తువు కాదు, అది జ్ఞాన స్వరూపమే అయి ఉంది. తైత్తిరీయోపనిషత్తు దీనిని “సత్యం జ్ఞానమనంతం బ్రహ్మ” (బ్రహ్మము సత్యమైనది, జ్ఞాన స్వరూపమైనది మరియు అనంతమైనది) అని నిర్వచించింది. జ్ఞానోదయమైనప్పుడు సాధకుడు బ్రహ్మమును తెలుసుకోవడమే కాదు, తానే బ్రహ్మముగా మారిపోతాడు (“బ్రహ్మవిద్ బ్రహ్మైవ భవతి”).

3. సాధనా దశలు (Stages of Sadhana)

ఉపనిషత్తులలో ప్రతిపాదించిన ఆత్మజ్ఞానాన్ని లేదా బ్రహ్మ సాక్షాత్కారాన్ని పొందడానికి ఒక క్రమబద్ధమైన మార్గం ఉంది. బృహదారణ్యకోపనిషత్తు ప్రకారం సాధకుడు జ్ఞానాన్ని అనుభూతి చెందడానికి మూడు ప్రధాన దశలను (శ్రవణ-మనన-నిదిధ్యాస) దాటాలి:

i. శ్రవణము (Sravana – Hearing/Listening)

• ఇది మొదటి దశ. గురువు ముఖతః ఉపనిషత్తుల మహావాక్యాలను, వేదాంత రహస్యాలను శ్రద్ధగా వినడాన్ని ‘శ్రవణము’ అంటారు.

• దీని ద్వారా సాధకునికి ఆత్మ తత్త్వంపై ప్రాథమిక అవగాహన ఏర్పడుతుంది మరియు అజ్ఞానం తొలగడం ప్రారంభమవుతుంది.

ii. మననము (Manana – Reflection/Thinking)

• విన్న విషయాలను కేవలం వదిలేయకుండా, వాటిని బుద్ధితో విశ్లేషించి, నిరంతరం మనస్సులో ఆలోచించడాన్ని ‘మననము’ అంటారు.

• గురువు చెప్పిన సత్యాలు నిజమేనా అని తర్కించుకుంటూ, తనలో ఉన్న సందేహాలను (సంశయాలను) పూర్తిగా నివృత్తి చేసుకునే దశ ఇది.

iii. నిదిధ్యాసనము (Nididhyasana – Meditation/Assimilation)

• సందేహాలు తొలగిపోయిన తర్వాత, తెలుసుకున్న సత్యాన్ని తన సొంత అనుభవంలోకి తెచ్చుకోవడానికి చేసే ఏకాగ్రత లేదా నిరంతర ధ్యానమే ‘నిదిధ్యాసనము’.

• ఈ స్థితిలో “నేను శరీరాన్ని కాదు, ఆత్మను” అనే భావన స్థిరపడి, సాధకుడు సమాధి స్థితిని పొందుతాడు. ఇదే జీవన్ముక్తికి దారితీస్తుంది.

iv. ఆత్మసాక్షాత్కారం

ఇది సాధన యొక్క పరమ దశ.ఈ దశలో జీవాత్మ మరియు పరమాత్మ ఏకత్వాన్ని అనుభవిస్తారు.