Rural Social Stratification – Meaning, Definitions, Characteristics & Forms
గ్రామీణ సామాజిక స్తరీకరణ – అర్థం, నిర్వచనాలు, లక్షణాలు మరియు రూపాలు
Societies are not homogeneous; they are divided into different layers or strata based on power, property, and prestige. When we study this unequal division specifically within village communities, it is called “Rural Social Stratification”.
ఏ సమాజమూ సమానత్వంతో కూడి ఉండదు. అధికారం, సంపద మరియు అంతస్థు (Prestige) ఆధారంగా సమాజం వివిధ పొరలు లేదా అంచెలుగా విభజించబడటాన్ని స్తరీకరణ అంటారు. ఈ విధమైన అసమాన విభజనను గ్రామీణ సమాజం నేపథ్యంలో అధ్యయనం చేయడాన్నే “గ్రామీణ సామాజిక స్తరీకరణ” అంటారు.
1. Definitional Authorities / ప్రముఖ సమాజశాస్త్రవేత్తల నిర్వచనాలు
Sociologist / శాస్త్రవేత్త | Core Definitional Statement / ముఖ్యమైన నిర్వచనం |
| M.N. Srinivas | “Rural stratification in India is structurally tied to the caste system, where landownership often concentrates within the Dominant Caste.” |
| (ఎమ్.ఎన్. శ్రీనివాస్) | (భారతదేశంలో గ్రామీణ స్తరీకరణ అనేది నిర్మాణాత్మకంగా కుల వ్యవస్థతో ముడిపడి ఉంది, ఇక్కడ భూమి యాజమాన్యం తరచుగా ‘ఆధిపత్య కులం’ వద్ద కేంద్రీకృతమై ఉంటుంది.) |
| Andre Beteille | “Rural stratification is a shifting trinity of Caste, Class, and Power, changing from a closed system to an open system.” |
| (ఆండ్రే బెటెల్లే) | (గ్రామీణ స్తరీకరణ అనేది కులం, వర్గం మరియు అధికారాల త్రిమూర్తి లాంటిది. ఇది కాలక్రమేణా క్లోజ్డ్ సిస్టమ్ నుండి ఓపెన్ సిస్టమ్గా మారుతోంది.) |
| A.R. Desai | “Rural stratification is essentially an agrarian class structure based on ownership or non-ownership of land.” |
| (ఎ.ఆర్. దేశాయ్) | (గ్రామీణ స్తరీకరణ అనేది ప్రాథమికంగా భూమి యాజమాన్యం ఉన్న మరియు లేని వర్గాల మధ్య గల వ్యవసాయ వర్గ నిర్మాణం.) |
2. Characteristics of Rural Social Stratification / గ్రామీణ స్తరీకరణ ముఖ్య లక్షణాలు
Ascription-Based (జన్మతః నిర్ణయించబడుతుంది): Unlike urban stratification (which is based on wealth or education), rural stratification is highly dependent on Caste which is determined by birth.
పట్టణ వర్గీకరణ (ఇది సంపద లేదా విద్యపై ఆధారపడి ఉంటుంది) వలె కాకుండా, గ్రామీణ వర్గీకరణ అనేది పుట్టుకతో నిర్ణయించబడే కులంపై ఎక్కువగా ఆధారపడి ఉంటుంది.
Rigid and Closed Nature (సమవృత/కఠిన స్వభావం): Social mobility (అంతస్థు మార్చుకోవడం) is extremely difficult in villages. A lower-caste individual faces rigid barriers regardless of financial growth.
- గ్రామాల్లో సామాజిక ఉన్నతి చాలా కష్టం. ఆర్థికంగా ఎంత అభివృద్ధి చెందినా, నిమ్న కులానికి చెందిన వ్యక్తి కఠినమైన అడ్డంకులను ఎదుర్కొంటాడు.
- Deeply Tied to Land (భూమితో ముడిపడి ఉండటం): Land is the primary source of economic and social prestige. Those who own land sit at the top of the social ladder.
- భూమి ఆర్థిక, సామాజిక ప్రతిష్టకు ప్రధాన మూలం. భూమి ఉన్నవారు సామాజిక నిచ్చెనలో అగ్రస్థానంలో ఉంటారు.
- Overlapping of Caste and Class (కులం-వర్గం ఒకదానికొకటి కలిసిపోవడం): In villages, generally, upper castes hold higher economic classes (landlords), and lower castes occupy lower classes (agricultural laborers).
గ్రామాలలో సాధారణంగా ఉన్నత కులాల వారు ఉన్నత ఆర్థిక వర్గాలలో (భూస్వాములుగా) ఉంటారు, మరియు నిమ్న కులాల వారు నిమ్న వర్గాలలో (వ్యవసాయ కూలీలుగా) ఉంటారు.
3. Forms / Types of Rural Social Stratification / గ్రామీణ స్తరీకరణ రూపాలు
గ్రామీణ సమాజం ప్రధానంగా మూడు రూపాలలో స్తరీకరించబడి ఉంటుంది:
A. Caste-Based Stratification (కుల ఆధారిత స్తరీకరణ)
This is the ritual hierarchy (పవిత్రత-అపవిత్రత ఆధారంగా).
It divides the village into Upper Castes (Brahmins, Rajputs), Intermediate/Agrarian Castes (Yadavs, Kammas, Reddys, Kapus), and Scheduled Castes/Dalits at the bottom.
ఇది గ్రామాన్ని ఉన్నత కులాలు (బ్రాహ్మణులు, రాజపుత్రులు), మధ్య తరగతి/వ్యవసాయ కులాలు (యాదవులు, కమ్మలు, రెడ్డిలు, కాపులు), మరియు అట్టడుగున షెడ్యూల్డ్ కులాలు/దళితులుగా విభజిస్తుంది.
B. Class-Based / Agrarian Stratification (వ్యవసాయ వర్గ ఆధారిత స్తరీకరణ)
Daniel Thorner divided the Indian rural structure into three agrarian classes:
డేనియల్ థోర్నర్ భారత గ్రామీణ నిర్మాణాన్ని మూడు వ్యవసాయ వర్గాలుగా విభజించారు:
Malik (Landlords/భూస్వాములు): Own large lands, do not perform manual labor, and collect rent. విశాలమైన భూములను కలిగి ఉండండి, శారీరక శ్రమ చేయవద్దు మరియు అద్దె వసూలు చేయండి.
Kisan (Peasants/రైతులు): Small landowners or tenants who work on the fields with their family labor. తమ కుటుంబ సభ్యుల శ్రమతో పొలాల్లో పనిచేసే చిన్న భూస్వాములు లేదా కౌలుదారులు
- Mazdoor (Laborers/కూలీలు): Landless individuals who sustain themselves purely by working on others’ fields. ఇతరుల పొలాల్లో పనిచేసి మాత్రమే జీవనం సాగించే భూమిలేని వ్యక్తులు.
C. Power-Based Stratification (అధికార ఆధారిత స్తరీకరణ)
Traditionally controlled by village elders or traditional landlords (Zamindars). సాంప్రదాయకంగా గ్రామ పెద్దలు లేదా సాంప్రదాయ భూస్వాముల (జమీందార్ల) నియంత్రణలో ఉంటుంది.
Post-Independence, due to Panchayati Raj and democratic elections, political power is moving toward intermediate agrarian castes, challenging traditional elites. స్వాతంత్ర్యం తర్వాత, పంచాయతీ రాజ్ మరియు ప్రజాస్వామ్య ఎన్నికల కారణంగా, రాజకీయ అధికారం సాంప్రదాయ ఉన్నత వర్గాలకు సవాలు విసురుతూ, మధ్యస్థ వ్యవసాయ కులాల వైపు మళ్లుతోంది.
4. Causes of Rural Stratification / గ్రామీణ వర్గీకరణకు కారణాలు
- Unequal land ownership / భూమి అసమాన పంపిణీ
- Caste system / కుల వ్యవస్థ
- Economic inequality / ఆర్థిక అసమానత
- Educational differences / విద్యలో తేడాలు
- Political power / రాజకీయ అధికారం
5. Effects of Rural Stratification / గ్రామీణ వర్గీకరణ ప్రభావాలు
Positive Effects /సానుకూల ప్రభావాలు
- Division of labor / పనుల విభజన
- Social order / సామాజిక క్రమం
Negative Effects / ప్రతికూల ప్రభావాలు
- Exploitation / దోపిడి
- Poverty / పేదరికం
- Social inequality / సామాజిక అసమానత
- Discrimination / వివక్ష
MCQ’s- Rural Social Stratification
Q1. Who among the following sociologist analyzed the rural social stratification of Sripuram village in Tamil Nadu and authored the classic book “Caste, Class, and Power”?
తమిళనాడులోని ‘శ్రీపురం’ గ్రామాన్ని అధ్యయనం చేసి, “Caste, Class, and Power” అనే ప్రసిద్ధ గ్రంథాన్ని రచించిన సామాజిక శాస్త్రవేత్త ఎవరు?
A) M.N. Srinivas / ఎమ్.ఎన్. శ్రీనివాస్
B) Andre Beteille / ఆండ్రే బెటెల్లే
C) G.S. Ghurye / జి.ఎస్. ఘుర్యే
D) D.N. Majumdar / డి.ఎన్. మజుందార్
Show Answer
Answer: B) Andre Beteille / ఆండ్రే బెటెల్లే
Q2. Daniel Thorner divided the Indian agrarian rural structure into which of the following three classes?
డేనియల్ థోర్నర్ భారతీయ గ్రామీణ వ్యవసాయ నిర్మాణాన్ని క్రింది ఏ మూడు వర్గాలుగా విభజించారు?
A) Bourgeoisie, Proletariat, Petty Bourgeoisie
B) Zamindar, Ryot, Tenant
C) Malik, Kisan, Mazdoor
D) Elite, Middle Class, Poor Class
Show Answer
Answer: C) Malik, Kisan, Mazdoor
Q3. Unlike urban social stratification, rural social stratification in India is predominantly characterized by:
నగర సామాజిక స్తరీకరణతో పోలిస్తే, భారతదేశంలో గ్రామీణ సామాజిక స్తరీకరణ ప్రధానంగా దేనిపై ఆధారపడి ఉంటుంది?
A) Achievement and Education / ప్రతిభ మరియు విద్య
B) Ascription and Caste / జన్మతః లభించే కుల హోదా
C) Industrial wealth / పారిశ్రామిక సంపద
D) Occupational mobility / వృత్తిపరమైన చలనశీలత
Show Answer
Answer: B) Ascription and Caste / జన్మతః లభించే కుల హోదా
Q4. The concept of “Dominant Caste” (ఆధిపత్య కులం), which heavily influences rural stratification and power dynamics in India, was coined by:
భారతదేశంలో గ్రామీణ స్తరీకరణను మరియు అధికార సమతుల్యతను శాసించే “ఆధిపత్య కులం” (Dominant Caste) అనే భావనను ప్రతిపాదించినది ఎవరు?
A) A.R. Desai / ఎ.ఆర్. దేశాయ్
B) Yogendra Singh / యోగేంద్ర సింగ్
C) M.N. Srinivas / ఎమ్.ఎన్. శ్రీనివాస్
D) S.C. Dube / ఎస్.సి. దూబే
Show Answer
Answer: C) M.N. Srinivas / ఎమ్.ఎన్. శ్రీనివాస్
Q5. Statement I: In rural social stratification, caste and economic class structures often overlap with each other. Statement II: Social mobility is highly open and easy to achieve in traditional rural communities.
ప్రకటన I: గ్రామీణ సామాజిక స్తరీకరణలో, కులం మరియు ఆర్థిక వర్గ నిర్మాణాలు తరచుగా ఒకదానికొకటి కలిసిపోయి ఉంటాయి. ప్రకటన II: సాంప్రదాయ గ్రామీణ సముదాయాలలో సామాజిక చలనశీలత (అంతస్థు మార్చుకోవడం) అత్యంత సులువుగా మరియు బహిరంగంగా ఉంటుంది.
A) Both Statements are correct
B) Statement I is correct, Statement II is incorrect
C) Statement I is incorrect, Statement II is correct
D) Both Statements are incorrect
Show Answer
Answer: B) Statement I is correct, Statement II is incorrect
Explanation: Statement II is incorrect because traditional rural stratification is highly rigid and closed, making social mobility very difficult.
వివరణ: ప్రకటన II తప్పు, ఎందుకంటే గ్రామీణ స్తరీకరణ కఠినంగా (Closed) ఉంటుంది కాబట్టి అంతస్థు మార్చుకోవడం చాలా కష్టం
Q6. Which of the following is the primary non-human determining factor of economic status and prestige in rural stratification?
గ్రామీణ స్తరీకరణలో ఒక వ్యక్తి యొక్క ఆర్థిక హోదాను మరియు సామాజిక గౌరవాన్ని నిర్ణయించే అత్యంత ప్రాథమిక భౌతిక సాధనం ఏది?\
A) Educational degrees / విద్యా అర్హతలు
B) Ownership of Land / భూమి యాజమాన్యం
C) Technological skills / సాంకేతిక నైపుణ్యాలు
D) Corporate investments / కార్పొరేట్ పెట్టుబడులు
Show Answer
Answer: B) Ownership of Land / భూమి యాజమాన్యం
Q7. From a Marxist perspective, who argued that rural stratification in India is purely an agrarian class struggle between land-owners and landless laborers?
మార్క్సిస్ట్ కోణంలో, భారతదేశంలో గ్రామీణ స్తరీకరణ అనేది కేవలం భూస్వాములకు మరియు భూమి లేని కూలీలకు మధ్య జరిగే వ్యవసాయ వర్గ పోరాటం అని వాదించినది ఎవరు?
A) M.N. Srinivas / ఎమ్.ఎన్. శ్రీనివాస్
B) A.R. Desai / ఎ.ఆర్. దేశాయ్
C) Louis Dumont / లూయిస్ డుమాంట్
D) Radha Kamal Mukerjee / రాధాకమల్ ముఖర్జీ
Show Answer
Answer: B) A.R. Desai / ఎ.ఆర్. దేశాయ్
Q8. The introduction of the Panchayati Raj system post-independence caused a shift in rural power stratification from:
స్వాతంత్ర్యం తర్వాత ప్రవేశపెట్టబడిన పంచాయతీ రాజ్ వ్యవస్థ వల్ల గ్రామీణ అధికార స్తరీకరణలో ఎలాంటి మార్పు వచ్చింది
A) Democratic to Monarchy / ప్రజాస్వామ్యం నుండి రాచరికం వైపు
B) Traditional feudal elites to democratic intermediate castes / సాంప్రదాయ భూస్వాముల నుండి ప్రజాస్వామ్య మధ్యతరహా కులాల వైపు
C) Urban capitalists to tribal chiefs / నగర పెట్టుబడిదారుల నుండి గిరిజన నాయకుల వైపు
D) Complete removal of all forms of stratification / అన్ని రకాల స్తరీకరణల పూర్తి తొలగింపు
Show Answer
Answer: B) Traditional feudal elites to democratic intermediate castes / సాంప్రదాయ భూస్వాముల నుండి ప్రజాస్వామ్య మధ్యతరహా కులాల వైపు